Tôi đã từng đứng giữa những vườn dâu tằm tại Lâm Đồng và chứng kiến sự trăn trở của bà con nông dân. Những gốc dâu 10-15 năm tuổi, thân sần sùi, lá nhỏ và mỏng, năng suất sụt giảm nghiêm trọng. Câu hỏi đặt ra luôn là: “Nên phá đi trồng mới hay giữ lại?”

Phá đi thì tiếc bộ rễ đã cắm sâu vào lòng đất, mà trồng lại thì mất cả năm trời mới có lá thu hoạch, đồng nghĩa với việc “treo niêu” tằm trong thời gian đó. Giải pháp tối ưu nhất, vừa tiết kiệm chi phí vừa tận dụng được sức sống của bộ rễ cũ, chính là kỹ thuật ghép dâu tằm.

Tại ECOMCO, chúng tôi không chỉ xem đây là một kỹ thuật cơ học (cắt và nối), mà là một quy trình sinh học. Sự thành công của vết ghép phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn nuôi dưỡng “dòng máu” (nhựa cây) lưu thông giữa gốc cũ và chồi mới như thế nào. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn làm điều đó một cách chuẩn xác nhất.

Tại sao phải cải tạo vườn dâu tằm thay vì trồng mới?

Tóm tắt nhanh: Việc ghép cải tạo giúp rút ngắn thời gian thu hoạch xuống chỉ còn 2-3 tháng (so với 6-12 tháng khi trồng mới), tận dụng được hệ rễ khỏe mạnh có sẵn của cây cũ và tiết kiệm đến 50% chi phí đầu tư giống, phân bón lót.

Khi làm việc với các nhà vườn, tôi thường làm một bài toán kinh tế đơn giản như sau:

• Nếu trồng mới: Bà con phải tốn chi phí máy móc đào gốc cũ, xử lý đất, mua hom giống mới và đặc biệt là công chăm sóc cây con. Rủi ro cây con chết do nắng hạn hoặc ngập úng là rất cao.
• Nếu ghép cải tạo: Chúng ta tận dụng được bộ rễ đã phát triển mạnh mẽ của cây mẹ. Bộ rễ này giống như một “máy bơm” công suất lớn, có khả năng hút dinh dưỡng và nước tốt hơn gấp nhiều lần rễ cây con. Do đó, chồi ghép sau khi liền sẹo sẽ bật mầm với tốc độ “thần tốc”.

Chỉ sau khoảng 2-3 tháng ghép, vườn dâu đã có thể cho thu hoạch lứa lá đầu tiên với năng suất và chất lượng vượt trội của giống mới (như dâu siêu lá, dâu bầu…). Đây là cách nhanh nhất để “thay máu” cho vườn dâu mà không làm gián đoạn vụ nuôi tằm quá lâu.

Kỹ thuật ghép dâu tằm là gì? Nguyên lý sinh học của vết ghép

Định nghĩa: Ghép dâu tằm là phương pháp nhân giống vô tính, đưa một đoạn cành hoặc mắt của cây giống tốt (cành ghép) gắn vào thân của cây hiện có (gốc ghép) để chúng liền sẹo và phát triển thành một cây thống nhất.

Để cầm dao ghép thành công, bà con cần hiểu bản chất khoa học của nó. Bí quyết nằm ở lớp Tượng tầng (Cambium).

Hãy tưởng tượng tượng tầng là “mạch máu” nằm giữa lớp vỏ và phần gỗ cứng của cây. Đây là nơi duy nhất tế bào có khả năng phân chia và chữa lành vết thương.

• Khi chúng ta ghép, mục tiêu tối thượng là làm cho lớp tượng tầng của cành ghép tiếp xúc chính xác với lớp tượng tầng của gốc ghép.
• Nếu hai lớp này chạm nhau, các tế bào mô sẹo (callus) sẽ hình thành, kết nối mạch dẫn, cho phép nước và dinh dưỡng từ gốc đi lên nuôi chồi.
• Nếu đặt lệch, nhựa cây không lưu thông được, cành ghép sẽ chết khô chỉ sau vài ngày.

Góc nhìn chuyên gia: Nhiều bà con thắc mắc tại sao ghép chặt rồi mà cây vẫn chết? Phần lớn là do thao tác quá chậm làm nhựa cây bị oxy hóa (khô nhựa), hoặc dao không sắc làm dập nát tế bào tượng tầng, khiến cầu nối sinh học không thể hình thành.

II. Thời điểm và Chuẩn bị trước khi ghép dâu 

Thành công của một ca ghép cây cũng giống như một ca phẫu thuật, khâu chuẩn bị “bệnh nhân” (cây dâu) và môi trường vô trùng quan trọng không kém gì tay nghề bác sĩ.

Thời vụ ghép dâu tằm tốt nhất trong năm

Lời khuyên: Thời điểm vàng để ghép dâu tằm tại Việt Nam là vụ Xuân (tháng 2 – tháng 3) và vụ Thu (tháng 8 – tháng 9). Đây là lúc nhiệt độ ôn hòa (20-28 độ C) và cây dâu bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh nhất.

Dựa trên dữ liệu khí hậu và sinh lý cây dâu, tôi khuyên bà con cần tránh hai thời điểm sau:

1. Mùa Đông (Rét đậm): Khi nhiệt độ xuống thấp, cây dâu rơi vào trạng thái “ngủ đông”, dòng nhựa lưu chuyển rất chậm. Vết thương rất khó liền sẹo.
2. Mùa Hè (Nắng gắt hoặc Mưa dầm): Nhiệt độ quá cao làm cành ghép mất nước nhanh chóng trước khi kịp nhận nhựa từ gốc. Ngược lại, mưa dầm dễ làm nước thấm vào vết ghép gây thối, nhiễm trùng nấm khuẩn.

Chuẩn bị Gốc ghép  – Xử lý vườn dâu già

Quy trình: Gốc ghép cần được cưa đốn và nuôi chồi trước khi ghép khoảng 15-20 ngày để đảm bảo dòng nhựa đang lưu thông mạnh mẽ.

Với những vườn dâu già cỗi, đất thường đã bị bạc màu và tích tụ nhiều nấm bệnh. Trước khi tiến hành ghép, bà con nên tham khảo kỹ thuật trồng dâu tằm năng suất cao để biết cách cải tạo đất nền.

Các bước xử lý gốc cụ thể:

• Đốn cây: Dùng cưa sắc đốn thân cây mẹ, để lại phần gốc cách mặt đất khoảng 15-20cm (nếu ghép trực tiếp vào gốc) hoặc cao hơn tùy mục đích tạo tán.
• Nuôi chồi (quan trọng): Sau khi đốn, cây sẽ bật rất nhiều chồi non. Hãy tỉa bỏ bớt, chỉ giữ lại 2-3 chồi khỏe nhất ở vị trí thuận lợi. Chờ đến khi các chồi này đạt kích thước bằng chiếc đũa ăn cơm (đường kính 0.5 – 1cm) là thời điểm ghép lý tưởng nhất.
• Xử lý dinh dưỡng: Trước khi ghép 1 tuần, nên tưới ẩm và bổ sung nhẹ phân bón hữu cơ vi sinh để cây mẹ sung sức, tích trữ đủ nhựa nuôi “con” sau này.

Tuyển chọn Cành ghép – Chọn giống cao sản

Tiêu chuẩn: Chọn cành “bánh tẻ” (không quá non, không quá già), vỏ cành chuyển sang màu nâu xám, mắt ngủ to, mẩy và sáng bóng.

Đây là khâu quyết định năng suất vườn dâu sau này. Bà con nên chọn các giống dâu lai năng suất cao đã được kiểm chứng như: Dâu bầu đen, Dâu Sa Nhị luân, hoặc các giống dâu Tam bội (VH15, GQ2).

• Cách lấy cành: Chọn những cành mọc ở lưng chừng tán cây, hứng được nhiều ánh sáng.
• Kiểm tra sức sống: Dùng móng tay cạo nhẹ lớp vỏ. Nếu thấy bên trong xanh tươi, ướt nhựa là cành tốt. Nếu thấy khô hoặc xơ xác thì tuyệt đối không dùng.
• Bảo quản: Sau khi cắt cành khỏi cây mẹ, cần vặt bỏ toàn bộ lá (chỉ để lại cuống lá) để tránh mất nước, bọc trong khăn ẩm và để nơi mát. Tốt nhất là “cắt đâu ghép đó” trong ngày.

Dụng cụ ghép chuyên dụng cần có

Để thao tác nhanh và chính xác (“ngọt” vết cắt), bà con cần chuẩn bị bộ dụng cụ sau:

1. Dao ghép chuyên dụng: Yêu cầu lưỡi mỏng và cực kỳ sắc bén. Không dùng dao gỉ sét vì sẽ làm nhiễm trùng vết ghép.
2. Kéo cắt cành: Dùng để cắt đoạn cành ghép và tỉa lá.
3. Dây ghép: Nên dùng loại dây nilon tự hủy chuyên dụng hoặc nilon mỏng có độ co giãn tốt. Độ căng của dây quấn quyết định việc ép chặt hai lớp tượng tầng vào nhau.
4. Túi nilon nhỏ (trùm cành): Dùng để chụp ra ngoài cành ghép sau khi hoàn tất, tạo hiệu ứng nhà kính giữ ẩm.

III. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật ghép dâu tằm chi tiết 

Có nhiều cách ghép cây, nhưng với kinh nghiệm thực chiến trên các vùng nguyên liệu dâu tằm lớn, tôi khẳng định Ghép Nêm (Cleft Grafting) là phương pháp tối ưu nhất. Nó cho phép diện tích tiếp xúc tượng tầng lớn nhất, giúp mối ghép cực kỳ vững chắc trước gió bão.

Dưới đây là quy trình 4 bước chuẩn mà kỹ thuật viên ECOMCO luôn áp dụng:

Phương pháp: Kỹ thuật ghép nêm (Ghép đoạn cành)

Bước 1: Xử lý gốc ghép (Tạo cửa sổ)

Tại chồi của gốc ghép (đã nuôi được khoảng 15-20 ngày), bà con dùng kéo cắt bỏ phần ngọn, chừa lại đoạn thân khoảng 10-15cm.

• Thao tác: Đặt lưỡi dao vào chính giữa mặt cắt, chẻ dọc thân gốc ghép xuống một đoạn sâu khoảng 2-2.5cm.
• Lưu ý: Vết chẻ phải phẳng, dứt khoát, không làm dập nát hai bên vỏ. Đây chính là “cửa sổ” để đón cành ghép vào.

Bước 2: Vát cành ghép (Tạo nêm)

Lấy đoạn cành giống đã chuẩn bị (dài 5-7cm, có 1-2 mắt ngủ).

• Thao tác: Dùng dao sắc vát 2 bên phía dưới của cành ghép tạo thành hình cái nêm (hình tam giác nhọn/lưỡi gà). Độ dài vết vát phải tương đương với độ sâu vết chẻ ở gốc (2-2.5cm).
• Bí quyết chuyên gia: Vết cắt phải thật phẳng và “ngọt”. Nếu mặt cắt gồ ghề, không khí sẽ lọt vào tạo ra các khoảng hở, nấm bệnh sẽ tấn công ngay lập tức.

Bước 3: Đặt cành vào gốc & Buộc dây (Kết duyên)

Khéo léo đưa phần nêm của cành ghép vào khe chẻ của gốc ghép.

• Nguyên tắc vàng “Da liền Da”: Nếu cành ghép và gốc ghép có kích thước bằng nhau, hãy đặt chính giữa. Nhưng nếu cành ghép nhỏ hơn gốc ghép, bắt buộc phải đặt lệch về một bên sao cho lớp vỏ (tượng tầng) của cành ghép trùng khít với lớp vỏ của gốc ghép.
• Cố định: Dùng dây nilon chuyên dụng quấn chặt từ dưới lên trên. Phải quấn thật chặt tay để ép hai mặt cắt vào nhau, đồng thời quấn kín vết cắt để nước mưa không thể thấm vào.

Bước 4: Bọc kín cành ghép (Hiệu ứng nhà kính)

Sau khi buộc dây, bà con dùng túi nilon nhỏ chụp kín toàn bộ cành ghép và buộc chặt lại ở phía dưới vết ghép.

• Mục đích: Việc này tạo ra một tiểu khí hậu ẩm (hiệu ứng nhà kính), ngăn cành ghép bị mất nước khô héo trước khi mạch dẫn kịp kết nối.

Mẹo nhỏ: Nếu ghép vào những ngày nắng nóng, bà con có thể dùng giấy báo hoặc lá chuối che nhẹ bên trên túi nilon để tránh ánh nắng trực tiếp “thiêu đốt” chồi non bên trong.

IV. Chăm sóc sau khi ghép – Bí quyết “sống còn” của ECOMCO

Nhiều bà con thường nghĩ “ghép xong là xong”, nhưng thực tế, giai đoạn 30 ngày sau khi ghép mới quyết định cây dâu có phát triển bền vững hay không. Một vết ghép liền sẹo chưa chắc đã tạo ra một cây dâu khỏe nếu thiếu dinh dưỡng đúng cách.

Giai đoạn 1: 15-20 ngày đầu (Chờ liền sẹo)

Trong thời gian này, nhựa cây tập trung hoàn toàn cho việc “chữa lành”.

• Việc cần làm: Thường xuyên kiểm tra vườn. Vặt bỏ ngay tất cả các chồi dại mọc ra từ thân gốc ghép (bên dưới vết ghép). Nếu không, gốc mẹ sẽ ưu tiên nuôi các chồi này mà bỏ đói cành ghép.
• Tưới nước: Giữ ẩm đất vừa phải, không tưới quá đẫm làm thối rễ, cũng không để đất khô nứt nẻ.

Giai đoạn 2: Khi chồi bắt đầu bật mầm

Khoảng 20-25 ngày sau, nếu thấy mắt ngủ trên cành ghép bắt đầu nứt ra và nhú lá xanh, xin chúc mừng bà con, ca ghép đã thành công 90%!

• Xử lý túi nilon: Vào chiều mát, hãy cắt bỏ góc túi nilon để chồi quen dần với không khí bên ngoài. Sau 2-3 ngày thì tháo bỏ hoàn toàn túi chụp.

Giai đoạn 3: Kích thích bộ rễ và nuôi chồi khỏe mạnh

Đây là lúc cây dâu cần một lượng dinh dưỡng khổng lồ để bật chồi và phân nhánh. Tuy nhiên, rễ cây lúc này đang nhạy cảm, nếu bón phân hóa học (NPK) nồng độ cao rất dễ gây “sốc phân”, xót rễ.

Giải pháp từ ECOMCO: Chúng tôi khuyến nghị bà con sử dụng dòng phân bón sinh học để “dưỡng cây, nuôi đất”.

Sử dụng chế phẩm sinh học Eco MultiPro tưới gốc

Tại sao lại là Phân bón hữu cơ vi sinh Eco MultiPro?

1. An toàn tuyệt đối cho tằm: Đây là yếu tố sống còn. Dâu tằm rất nhạy cảm, và con tằm còn nhạy cảm hơn. Eco MultiPro có nguồn gốc sinh học, không để lại dư lượng hóa chất trên lá, đảm bảo lá dâu sạch, tằm ăn khỏe, không bị ngộ độc.
2. Kích rễ tơ mạnh mẽ: Chứa các chủng vi sinh vật có lợi và Humic, giúp phục hồi hệ rễ của gốc già, kích thích ra rễ tơ mới để hút dinh dưỡng nuôi chồi ghép.
3. Bật mầm nhanh, lá dày: Cung cấp đầy đủ đa – trung – vi lượng dạng dễ hấp thu, giúp chồi ghép lớn nhanh như thổi, lá dâu dày, xanh đậm, nhiều nhựa.

Cách dùng: Pha 50ml chế phẩm Eco MultiPro cho 20 lít nước, tưới đều quanh gốc dâu định kỳ 7-10 ngày/lần.

Lời khuyên: Nếu vườn dâu của bạn đang có dấu hiệu vàng lá, chậm phát triển sau khi ghép, hãy thử ngay liệu trình phục hồi với Eco MultiPro. Đừng để công sức ghép cây đổ sông đổ bể chỉ vì thiếu dinh dưỡng!

V. Các lỗi thường gặp khiến ghép dâu thất bại & Cách khắc phục

Dù kỹ thuật không quá khó, nhưng “sai một ly, đi một dặm”. Dưới đây là những lỗi tôi thường thấy bà con mắc phải:

1. Dao ghép bị cùn hoặc gỉ sét: Làm vết cắt bị xơ, dập nát tế bào.
   • Khắc phục: Luôn mài dao thật bén và sát trùng bằng cồn trước khi làm.
2. Thao tác quá chậm: Làm nhựa cây bị khô (oxy hóa) tạo thành lớp màng ngăn cách.
   • Khắc phục: Tập thao tác dứt khoát. Cắt xong là ghép ngay.
3. Quấn dây lỏng tay: Hai lớp tượng tầng không chạm được vào nhau.
   • Khắc phục: Quấn dây đủ lực, cảm giác chặt tay nhưng không làm nát vỏ.
4. Nước mưa thấm vào: Gây thối đen vết ghép.
   • Khắc phục: Kiểm tra kỹ việc bọc nilon, đảm bảo kín nước 100%.

Xử lý khi ghép thất bại: Nếu sau 3 tuần thấy cành ghép khô đen, hãy bình tĩnh. Cắt bỏ đoạn ghép hỏng, nuôi lại chồi mới từ gốc và tiến hành ghép lại vào lứa sau.

VI. Câu hỏi thường gặp 

Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc mà đội ngũ kỹ thuật ECOMCO thường xuyên nhận được:

Cây dâu tằm bao lâu thì ghép được?

Tốt nhất là khi gốc ghép (hoặc chồi tái sinh) đạt đường kính từ 0.5 – 1cm (cỡ chiếc đũa hoặc ngón tay út). Lúc này cây đang sung sức nhất, vỏ cây dễ tách và tượng tầng hoạt động mạnh.

Có nên tưới nước ngay sau khi ghép không?

Có, nhưng chỉ tưới dưới gốc. Tuyệt đối không phun nước trực tiếp lên vị trí vết ghép hoặc cành ghép trong 10-15 ngày đầu tiên để tránh nhiễm trùng.

Lá dâu từ cây ghép có an toàn cho tằm ăn không?

Hoàn toàn an toàn nếu bà con tuân thủ quy trình canh tác hữu cơ. Việc ghép cây chỉ là thay đổi giống, không sinh ra độc tố. Tuy nhiên, cần lưu ý thời gian cách ly nếu có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Với quy trình sử dụng Eco MultiPro của ECOMCO, bà con có thể yên tâm thu hái lá sạch cho tằm ăn.

VII. Kết luận

Cải tạo vườn dâu bằng kỹ thuật ghép không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là bước đi thông minh trong nông nghiệp bền vững. Thay vì phá bỏ, chúng ta kế thừa và phát triển trên nền tảng cũ.

Chỉ cần bà con nắm vững nguyên tắc: Dao sắc – Thao tác nhanh – Quấn chặt – Chăm sóc hữu cơ, chắc chắn vườn dâu già cỗi sẽ sớm khoác lên mình “màu áo mới” xanh tốt, năng suất lá tăng gấp 2, gấp 3 lần.

Bà con đã sẵn sàng trẻ hóa vườn dâu của mình chưa?

Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về kỹ thuật hoặc cần tư vấn lộ trình sử dụng phân bón sinh học chuyên biệt cho cây dâu tằm, đừng ngần ngại liên hệ với ECOMCO. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bà con kiến tạo một nền nông nghiệp Xanh & An Toàn.

ECOM – NÔNG NGHIỆP TRI THỨC VƯƠN TẦM THẾ GIỚI

✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng

📞 Liên hệ ngay: 0336 001 586

🌐 Website: www.ecomco.vn

Youtube :  Ecom TV

Fanpage: facebook.com/PhanthuocsinhhocEcom