Kỹ thuật đốn dâu tằm chuyên sâu: Bí quyết “Đốn Đau & Đốn Phớt” chuẩn chuyên gia

Người xưa có câu: “Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng”. Nghề trồng dâu nuôi tằm chưa bao giờ là công việc nhàn hạ. Trong suốt nhiều năm đồng hành cùng bà con nông dân tại các vùng chuyên canh dâu tằm lớn như Lâm Đồng hay các tỉnh phía Bắc, tôi nhận thấy một nghịch lý: Nhiều hộ gia đình chăm bón rất kỹ, nhưng năng suất lá dâu vẫn giảm dần theo từng vụ, cây còi cọc và dễ nhiễm bệnh.

Nguyên nhân cốt lõi thường không nằm ở phân bón hay giống, mà nằm ở kỹ thuật đốn dâu tằm. Đốn dâu không đơn thuần là việc cầm kéo cắt bỏ cành lá. Đó là một “nghệ thuật” điều tiết sinh lý thực vật, quyết định sự sống còn và năng suất của cả một vụ nuôi. Bài viết này, với tư cách là chuyên gia kỹ thuật từ ECOMCO, tôi sẽ giúp bà con hiểu sâu về cơ chế “Đốn Đau” và “Đốn Phớt” để tối ưu hóa năng suất vườn dâu của mình.

Tại sao phải đốn dâu tằm? Hiểu đúng về sinh lý cây dâu

Tóm tắt: Đốn dâu là kỹ thuật bắt buộc nhằm phá bỏ ưu thế ngọn, tập trung dinh dưỡng đánh thức các mầm ngủ và trẻ hóa cây dâu. Nếu không đốn tỉa đúng chu kỳ, cây dâu sẽ già hóa, mạch dẫn tắc nghẽn, khiến lá nhỏ, mỏng và năng suất sụt giảm nghiêm trọng.

Phá vỡ quy luật già hóa tự nhiên

Về mặt sinh lý học, cây dâu tằm có tốc độ sinh trưởng cực mạnh. Tuy nhiên, theo quy luật tự nhiên, dinh dưỡng luôn ưu tiên vận chuyển lên ngọn (ưu thế ngọn). Nếu để cây mọc tự nhiên, phần gốc và cành dưới thấp sẽ dần bị “bỏ đói”, trở nên trơ trụi và già cỗi.

Trong quá trình khảo sát thực tế tại các vườn dâu lâu năm không được đốn đau định kỳ, tôi quan sát thấy vỏ cây thường bị nứt nẻ, đóng rong rêu – đây chính là nơi trú ngụ lý tưởng của nấm bệnh và trứng sâu hại. Kỹ thuật đốn dâu chính là biện pháp “cưỡng chế” cây dâu phải tái sinh, thay thế bộ khung cành già cỗi bằng lớp cành tơ sung sức hơn.

Điều tiết vụ nuôi và chất lượng lá

Con tằm rất nhạy cảm với chất lượng lá. Tằm nhỏ (tằm con) cần lá non, tằm lớn (tằm ăn rỗi) cần lá bánh tẻ giàu dinh dưỡng.

• Việc đốn dâu giúp bà con chủ động điều khiển thời gian ra lá khớp với lịch băng tằm.
• Cành mới sau khi đốn sẽ cho lá to hơn, dày hơn, nhiều nhựa hơn, giúp tằm ăn khỏe và cho tơ chất lượng cao.

Tham khảo thêm: Để có một nền tảng cây khỏe trước khi đốn, bà con nên xem lại Kỹ thuật trồng dâu tằm năng suất cao mà ECOMCO đã chia sẻ trước đó.

Phân loại các hình thức đốn dâu tằm: Đốn đau vs Đốn phớt

Tóm tắt: Có hai phương pháp chính là Đốn đau (cắt sát gốc) và Đốn phớt (cắt lửng). Đốn đau dùng để trẻ hóa cây sau chu kỳ dài, thường làm vào vụ Đông Xuân. Đốn phớt dùng để thu hoạch nhanh, tận dụng cành cũ, thường làm vào vụ Hè hoặc giữa các lứa tằm.

Để áp dụng thành công, bà con cần phân biệt rạch ròi hai khái niệm này. Sai lầm lớn nhất tôi thường thấy là lạm dụng đốn phớt liên tục vì tiếc cành, dẫn đến cây bị suy kiệt nhanh chóng.

1. Kỹ thuật Đốn đau (Đốn sát) – Cuộc “đại phẫu” cần thiết

Khái niệm: Đốn đau là cắt bỏ hoàn toàn thân cành cũ, chỉ để lại phần gốc cây cách mặt đất một khoảng nhất định (thường từ 15-30cm tùy vùng).

Thời điểm vàng:

Theo khuyến cáo từ Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam và kinh nghiệm thực tế của ECOMCO, đốn đau nên thực hiện vào giai đoạn cây nghỉ đông (đối với miền Bắc) hoặc đầu mùa mưa (đối với miền Nam/Tây Nguyên). Lúc này, dòng nhựa luyện trong cây có xu hướng rút về rễ để tích trữ, việc cắt bỏ thân cành ít gây sốc cho cây nhất.

Tại sao phải đốn đau?

Hãy tưởng tượng cây dâu như một ngôi nhà cũ kỹ. Đốn đau giống như việc đập đi xây lại trên nền móng cũ vững chắc.

• Ưu điểm: Cây bật mầm cực mạnh từ gốc, tạo ra bộ tán hoàn toàn mới, sạch sâu bệnh. Năng suất lá ở vụ sau đốn đau thường cao nhất trong năm.
• Nhược điểm: Cây mất nhiều sức. Nếu không cung cấp đủ dinh dưỡng (đặc biệt là các dòng phân bón kích rễ và phục hồi như Phân bón hữu cơ vi sinh Eco MultiPro), tỷ lệ chết gốc có thể lên tới 10-15% đối với những vườn dâu già yếu.

2. Kỹ thuật Đốn phớt (Đốn lửng) – Chiến thuật “ăn xổi” hiệu quả

Khái niệm: Đốn phớt là chỉ cắt bỏ phần ngọn non hoặc 1/2 đến 1/3 chiều dài cành, giữ lại phần cành bánh tẻ (đoạn cành đã hóa gỗ nhưng chưa quá già).

Cơ chế hoạt động:

Khác với đốn đau đánh thức mầm ở gốc, đốn phớt đánh thức các mầm nách (mầm ngủ) nằm trên thân cành.

Ứng dụng thực tế:

Tôi thường khuyên bà con áp dụng kỹ thuật này vào các vụ hè hoặc giữa các lứa tằm san sát nhau.

• Mục đích: Rút ngắn thời gian chờ cây nảy mầm (chỉ khoảng 10-15 ngày là có lá thu hoạch), tranh thủ thời vụ nuôi tằm.
• Cảnh báo chuyên gia: Tuyệt đối không đốn phớt quá 2-3 lần liên tiếp mà không xen kẽ đốn đau. Việc này sẽ khiến cành vươn quá cao (bị vổng), tán cây lêu nghêu, khó thu hái và bộ rễ sẽ dần thoái hóa do không có cơ chế kích thích tái tạo.

Thời vụ đốn dâu tằm tối ưu cho 3 miền Bắc – Trung – Nam

Tóm tắt: Thời vụ đốn dâu phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện khí hậu. Miền Bắc đốn vụ Đông Xuân. Miền Trung và Tây Nguyên linh hoạt theo mùa mưa. Miền Nam thường đốn vào đầu mùa mưa để tận dụng độ ẩm.

Việt Nam trải dài trên nhiều vĩ độ, nên không có một công thức ngày tháng cố định cho tất cả mọi người. Dưới đây là lịch thời vụ chuẩn mà đội ngũ ECOMCO đã đúc kết:

• Miền Bắc (Có mùa đông lạnh):
  • Đốn đau (Đốn vụ Đông): Thực hiện sau đợt sương muối cuối cùng, thường vào khoảng cuối tháng 12 hoặc tháng 1 dương lịch. Lúc này cây đang ngủ đông, nhựa ngừng vận chuyển, cắt sẽ không bị “chảy máu” (mất nhựa). Đến khi trời ấm lên (lập Xuân), cây sẽ bật mầm đồng loạt.
  • Đốn phớt (Đốn vụ Hè): Thường vào tháng 5 – 6 sau lứa tằm xuân.
• Miền Trung & Tây Nguyên (Lâm Đồng, Đắk Lắk):
  • Khu vực này khí hậu ôn hòa hơn, có thể trồng dâu quanh năm. Tuy nhiên, thời điểm đốn đau tốt nhất là vào đầu mùa mưa (tháng 4 – tháng 5) để tận dụng nước trời giúp cây hồi phục nhanh.
  • Lưu ý: Tránh đốn vào những ngày mưa dầm kéo dài vì vết cắt rất dễ bị nấm xâm nhập gây thối thân.
• Miền Nam:
  • Tương tự Tây Nguyên, nên chọn thời điểm giao mùa hoặc đầu mùa mưa. Nắng nóng gay gắt ở miền Nam nếu đốn sai thời điểm mà không tưới đủ nước sẽ làm khô nhựa, chết hom dâu ngay lập tức.

Quy trình kỹ thuật đốn dâu tằm chuẩn chuyên gia ECOMCO

Tóm tắt: Một vết cắt đẹp quyết định 50% khả năng hồi phục của cây. Quy trình chuẩn bao gồm: Chuẩn bị dụng cụ sắc bén, xác định vị trí cắt chính xác và thao tác dứt khoát.

Nhiều bà con thường nghĩ “cắt thế nào chẳng được”, nhưng thực tế, một vết cắt nham nhở chính là con đường cao tốc cho nấm bệnh xâm nhập vào tủy cây. Dưới đây là các bước tôi khuyến nghị bà con tuân thủ:

1. Chuẩn bị “vũ khí”

• Dụng cụ: Sử dụng cưa cầm tay cho các gốc to (đường kính >2cm) và kéo cắt cành chuyên dụng cho cành nhỏ.
• Yêu cầu: Lưỡi cắt phải thật SẮC. Dụng cụ cùn sẽ làm dập nát vỏ cây và mạch gỗ.
• Vệ sinh: Đây là bước 90% người làm vườn bỏ qua. Hãy lau lưỡi kìm/cưa bằng cồn hoặc hơ qua lửa trước khi cắt, đặc biệt khi di chuyển từ cây bị bệnh sang cây khỏe.

2. Kỹ thuật cắt và góc độ vết cắt

• Vị trí cắt: Đối với đốn phớt, vết cắt nên cách mắt mầm (mầm ngủ) khoảng 1.5 – 2cm. Nếu cắt quá sát, mầm sẽ bị khô. Nếu để quá dài, đoạn cành thừa sẽ thối dần và lan xuống mầm.
• Góc cắt: Thực hiện vết cắt vát 45 độ về phía đối diện với mầm.
  • Tại sao lại là 45 độ? Để nước mưa hoặc sương không đọng lại trên mặt cắt gây thối lõi.
  • Tại sao hướng đối diện mầm? Để nước chảy xuôi về phía không có mầm, giữ cho mầm khô ráo.
• Thao tác: Dứt khoát, “ngọt”, mặt cắt phẳng lỳ, vỏ không bị tước.

3. Xác định chiều cao đốn (Tùy biến theo vùng)

• Đốn sát (Đốn đau): Cắt cách mặt đất 15 – 20cm (Miền Bắc) hoặc 20 – 30cm (Miền Nam/Tây Nguyên).
• Đốn phớt (Đốn lửng): Cắt ở độ cao 50 – 60cm hoặc cao hơn tùy vào tán cây hiện tại.

Chăm sóc và Phục hồi cây dâu sau khi đốn (QUAN TRỌNG NHẤT)

Tóm tắt: Cây sau khi đốn giống như người vừa trải qua cuộc đại phẫu thuật, cực kỳ yếu ớt và đói dinh dưỡng. Đây là thời điểm “sống còn” để quyết định năng suất vụ tới.

Thực tế đáng buồn là nhiều vườn dâu sau khi đốn xong thì bị bỏ bê, chờ nảy mầm mới bắt đầu bón phân. Lúc đó là quá muộn! Cây cần năng lượng ngay lập tức để chữa lành vết thương và đẩy mầm.

1. Vệ sinh vườn và xử lý tàn dư

Ngay sau khi đốn, hãy dọn sạch cành lá ra khỏi vườn và đốt bỏ (đặc biệt nếu vườn vụ trước có bệnh). Sau đó, tiến hành xới xáo đất xung quanh gốc, phá váng để rễ cây được “thở”, chuẩn bị đón nhận dinh dưỡng mới.

2. Chế độ dinh dưỡng đặc biệt: “Bữa ăn hồi sức”

Cây sau đốn cần gì?

• Đạm (N): Để bật mầm nhanh.
• Lân (P): Để tái tạo bộ rễ mới.
• Hữu cơ & Vi sinh: Để cải tạo đất, giúp rễ hấp thụ phân bón và bảo vệ rễ khỏi nấm hại.

Tại ECOMCO, chúng tôi đã chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục của các vườn dâu khi áp dụng quy trình tưới phục hồi ngay sau khi đốn bằng Phân bón hữu cơ vi sinh Eco MultiPro.

Tại sao Eco MultiPro lại hiệu quả cho cây dâu sau đốn?

• Chứa hàm lượng Humic và Fulvic đậm đặc: Đây là hai chất kích thích ra rễ tự nhiên mạnh mẽ nhất, giúp cây dâu nhanh chóng tái thiết hệ rễ tơ đã bị tổn thương.
• Hệ vi sinh vật có lợi: Các chủng vi sinh vật trong Eco MultiPro giúp phân giải các chất khó tan trong đất thành dinh dưỡng dễ tiêu, đồng thời đối kháng lại các nấm bệnh đang rình rập tấn công vào vết cắt và rễ yếu.

Mẹo nhà nông: Sau khi xới đất, bà con pha Eco MultiPro với nước theo tỷ lệ hướng dẫn và tưới đẫm quanh gốc. Việc này giúp cây “tỉnh” lại rất nhanh, mầm bật đều tăm tắp chỉ sau 10-15 ngày.

3. Quản lý nước tưới

Giữ ẩm là chìa khóa. Nếu đất khô, nhựa không lên được, mầm sẽ ngủ luôn. Bà con có thể tận dụng rơm rạ để tủ gốc giữ ẩm, vừa hạn chế cỏ dại, vừa tạo môi trường cho vi sinh vật hoạt động.

Các sai lầm “chết người” khi đốn dâu bà con hay mắc phải

Trong quá trình đi thực địa, tôi thường thấy bà con mắc phải những lỗi sau, tuy nhỏ nhưng hậu quả rất lớn:

1. Đốn khi trời mưa hoặc âm u: Độ ẩm cao là điều kiện tuyệt vời cho nấm xâm nhập vết cắt. Hãy chọn những ngày nắng ráo.
2. Không xử lý vết cắt lớn: Với những gốc dâu già, vết cắt to >3cm nên được bôi vôi hoặc keo liền sẹo để tránh bị mục ruột.
3. Bón phân hóa học quá sớm: Vừa đốn xong rễ còn yếu, nếu tống ngay đạm hóa học (Urê) liều cao có thể gây xót rễ, thối rễ. Hãy bắt đầu bằng hữu cơ vi sinh trước để làm nền.

Mối liên hệ mật thiết giữa kỹ thuật đốn tỉa và năng suất

Chúng ta làm tất cả những điều trên vì mục đích gì? Cuối cùng vẫn là: Năng suất lá.

Một phép so sánh đơn giản từ thực tế khách hàng của ECOMCO:

• Vườn đối chứng (Đốn tự phát, ít chăm sóc): Cây nảy mầm lởm chởm, cành nhỏ, lá mỏng. Năng suất trung bình 15-20 tấn/ha/năm.
• Vườn chuẩn ECOMCO (Đốn đúng kỹ thuật + Dùng Eco MultiPro): Tỷ lệ nảy mầm >95%, cành mập, lá to dày, xanh đậm. Năng suất có thể đạt 30-35 tấn/ha/năm.

Đốn dâu đúng cách chính là bước đệm để vườn dâu bứt phá năng suất, giúp bà con nuôi được nhiều tằm hơn trên cùng một diện tích.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Dưới đây là giải đáp nhanh cho những thắc mắc mà tôi thường nhận được:

1. Sau khi đốn bao lâu thì cây dâu nảy mầm?

Thông thường, nếu thời tiết thuận lợi và đủ ẩm, cây sẽ bắt đầu nứt nanh sau 10-15 ngày. Nếu quá 20 ngày chưa thấy hiện tượng gì, bà con cần kiểm tra lại độ ẩm đất và xem gốc có bị khô không.

2. Có nên bôi vôi vào vết cắt dâu tằm không?

Rất nên, đặc biệt là với kỹ thuật đốn đau (vết cắt lớn). Vôi giúp sát khuẩn, ngăn ngừa nấm bệnh và hạn chế mất nước qua mặt cắt.

3. Cây dâu đã già cỗi, năng suất thấp có nên đốn đau để trẻ hóa không?

Có, nhưng cần thận trọng. Trước khi đốn khoảng 1 tháng, bà con nên bón phân tăng cường sức khỏe cho cây. Sau khi đốn phải tưới kích rễ ngay. Nếu cây quá yếu, nên đốn thử nghiệm một phần vườn trước.

Kết luận

Kỹ thuật đốn dâu tằm là một mắt xích không thể thiếu trong quy trình canh tác bền vững. “Đốn đau” hay “Đốn phớt” không quan trọng bằng việc bà con hiểu rõ thời điểm cây cần gì và đáp ứng đúng lúc. Một vườn dâu được đốn tỉa đúng cách kết hợp với nền tảng dinh dưỡng hữu cơ vi sinh vững chắc từ ECOMCO sẽ là tiền đề cho những lứa tằm bội thu.

Bà con đừng ngần ngại thay đổi thói quen canh tác cũ để hướng tới một nền nông nghiệp hiệu quả và an toàn hơn.

ECOM – NÔNG NGHIỆP TRI THỨC VƯƠN TẦM THẾ GIỚI

✅ Sản phẩm sinh học 100% an toàn
✅ Tư vấn kỹ thuật miễn phí
✅ Hỗ trợ 24/7 trong quá trình sử dụng

📞 Liên hệ ngay: 0336 001 586

🌐 Website: www.ecomco.vn

Youtube :  Ecom TV

Fanpage: facebook.com/PhanthuocsinhhocEcom